Genel Çerçeve
Ticaret hukuku, ticari işletmelerin faaliyetlerini, tacirler arasındaki ilişkileri ve ticaret şirketlerinin yapısını düzenleyen hukuk dalıdır. Bu alanın temel kaynağı 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’dur. Kanun; ticari işletme, ticaret şirketleri, kıymetli evrak, taşıma işleri, deniz ticareti ve sigorta hukuku başlıklarını içeren altı kitaptan oluşur.
Ticaret şirketleri bakımından anonim şirketler, limited şirketler, kollektif ve komandit şirketler ile kooperatifler farklı düzenlemelere tabidir. Uygulamada en çok karşılaşılan ortaklık türleri olan anonim ve limited şirketlerde; kuruluş, sermaye yapısı, organların işleyişi, pay devri, sorumluluk ve sona erme konuları ayrıntılı biçimde düzenlenmiştir.
Ticari sözleşmelerde Türk Ticaret Kanunu’nun yanında 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun genel hükümleri de uygulanır. Tescil ve ilan işlemleri bakımından Ticaret Sicili Yönetmeliği, rekabetin korunmasına ilişkin konularda 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun, sınai haklar bakımından 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu devreye girer. Ticari davalar, kural olarak asliye ticaret mahkemelerinde görülür.
Bu Alanda Yürütülen İşler
Büromuzun bu alanda yürüttüğü işlerin başında şirketler hukuku işlemleri gelmektedir. Anonim ve limited şirketlerin kuruluşu, ana sözleşmelerin hazırlanması, sermaye artırımı ve azaltımı, tür değiştirme, birleşme ve bölünme işlemlerinin hukuki yönden hazırlanması bu kapsamdadır.
Şirketlerin karar organlarına ilişkin işler ayrı bir grup oluşturur. Genel kurul toplantılarının gündemi ve çağrı usulü, toplantı tutanaklarının düzenlenmesi, yönetim kurulu kararlarının hazırlanması ve organ üyelerinin görev ve sorumluluklarına ilişkin danışmanlık verilmektedir. Kanuna, ana sözleşmeye veya dürüstlük kuralına aykırı olduğu ileri sürülen genel kurul kararlarının iptali ile butlanının tespiti davaları da yürütülmektedir.
Ortaklık ilişkilerine yönelik olarak pay devir sözleşmeleri, pay sahipleri sözleşmeleri ve ortaklıktan çıkma ile çıkarılmaya ilişkin süreçler ele alınmaktadır. Haklı sebeple fesih talepleri de bu başlık altında değerlendirilir.
Ticari sözleşmeler bakımından satım, bayilik, distribütörlük, franchise, tedarik, acentelik ve hizmet sözleşmelerinin hazırlanması ile mevcut sözleşmelerin gözden geçirilmesi işleri yapılmaktadır. Sözleşmeye aykırılıktan doğan alacak ve tazminat talepleri ile ticari alacakların icra yoluyla takibi ve itirazın iptali davaları takip edilmektedir.
Bunların yanında haksız rekabetin tespiti, önlenmesi ve maddi durumun ortadan kaldırılması istemleri; çek, bono ve poliçeden kaynaklanan uyuşmazlıklar ile yönetim kurulu üyelerinin ve müdürlerin hukuki sorumluluğuna ilişkin davalar yürütülmektedir.
Süreç Nasıl İlerler
Ticari uyuşmazlıklarda süreç, sözleşme metinlerinin, ticari defter kayıtlarının, cari hesap ekstrelerinin, faturaların ve taraflar arasındaki yazışmaların incelenmesiyle başlar. Tacirler arasındaki ilişkilerde, ihtarın ve delil niteliğindeki bildirimlerin hangi usulle yapıldığı ayrıca önem taşır.
Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri hakkındaki ticari davalarda, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Bu zorunluluk, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarını da kapsar. Arabuluculuk sonunda anlaşma sağlanamazsa son tutanak dava dilekçesine eklenir; aksi hâlde dava usulden reddedilir. Buna karşılık konusu para alacağı olmayan davalar, örneğin genel kurul kararının iptali istemi, bu kapsamda değildir.
Dava açıldıktan sonra dilekçeler teatisi ve ön inceleme aşamaları tamamlanır. Tahkikat aşamasında ticari defterler üzerinde bilirkişi incelemesi yaptırılması, şirket kayıtlarının ticaret sicilinden celbedilmesi ve gerektiğinde keşif yapılması gündeme gelir. Şirketler hukukuna ilişkin bazı istemlerde, yargılama sırasında tedbir niteliğinde kararlar verilmesi de mümkündür.
Sözleşmelerde tahkim şartı bulunması hâlinde uyuşmazlık, mahkeme yerine tahkim yargılamasında çözümlenir. Bu durumda tahkim yerine, uygulanacak kurallara ve hakem seçimine ilişkin hükümler belirleyici olur.
Sık Karşılaşılan Konular
Ticari iş ve ticari dava kavramları. Bir uyuşmazlığın ticari dava sayılıp sayılmaması, görevli mahkemenin belirlenmesi, faiz türü ve zamanaşımı bakımından sonuç doğurur. Tacirler arasındaki bazı uyuşmazlıklarda basit yargılama usulü uygulanır.
Ticari satımda ayıp ihbarı. Tacirler arasındaki satımlarda alıcının malı teslim aldıktan sonra muayene etmesi ve açıkça belli olan ayıpları iki gün içinde, muayeneyle anlaşılabilecek ayıpları ise sekiz gün içinde satıcıya bildirmesi gerekir. Bildirim yapılmazsa mal kabul edilmiş sayılır.
Şirketin temsili ve imza yetkisi. Temsil yetkisinin kapsamı, sınırlandırılması ve ticaret siciline tescili, şirketin üçüncü kişilere karşı sorumluluğu bakımından önem taşır.
Rekabet yasağı ve gizlilik. Ticari ilişkilerde kararlaştırılan rekabet etmeme ve gizlilik yükümlülüklerinin süre, yer ve konu bakımından sınırlandırılmış olması geçerlilik yönünden değerlendirilir.
Kıymetli evrakta şekil şartları. Çek, bono ve poliçenin kanunda öngörülen zorunlu unsurları taşımaması, senedin kambiyo senedi niteliğini yitirmesine yol açabilir.
Dikkat Edilmesi Gereken Süreler
Genel kurul kararlarının iptali istemiyle açılacak dava, kural olarak karar tarihinden itibaren üç ay içinde açılmalıdır. Bu süre hak düşürücü niteliktedir. Buna karşılık batıl olduğu ileri sürülen kararların hükümsüzlüğünün tespiti bir süreye bağlı değildir.
Haksız rekabetten doğan hukuk davaları, davaya hakkı olan tarafın bu hakların doğumunu öğrendiği günden itibaren bir yıl ve her hâlde bunların doğumundan itibaren üç yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Fiil aynı zamanda suç oluşturuyor ve ceza kanunlarında daha uzun bir zamanaşımı öngörülmüşse, bu süre hukuk davaları için de geçerli olur.
Yönetim kurulu üyeleri ile diğer sorumluların kusurlarıyla verdikleri zararlardan doğan tazminat istemleri, davacının zararı ve sorumluyu öğrendiği tarihten itibaren iki yıl ve her hâlde zarara yol açan eylemin meydana geldiği günden itibaren beş yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.
Kıymetli evrak bakımından ayrı süreler öngörülmüştür. Poliçeyi kabul edene karşı ileri sürülecek talepler vadeden itibaren üç yılda zamanaşımına uğrar; aynı kural bonoda düzenleyen bakımından uygulanır. Çekte hamilin başvurma hakkı, ibraz süresinin bitiminden itibaren üç yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.
Sözleşmeden doğan alacaklarda kural olarak on yıllık genel zamanaşımı uygulanmakla birlikte, kanunda özel olarak düzenlenen ilişkilerde daha kısa süreler öngörülmüş olabilir. Bu nedenle her uyuşmazlıkta ilişkinin hukuki niteliğine göre ayrıca değerlendirme yapılması gerekir.