Genel Çerçeve
İcra ve iflas hukuku, para ve teminat alacaklarının devlet gücü aracılığıyla tahsil edilmesine ilişkin kuralları düzenler. Bu alanın temel kaynağı 2004 sayılı İcra ve İflâs Kanunu’dur. Kanun; takip türlerini, icra dairelerinin ve icra mahkemelerinin görevlerini, haciz ve satış işlemlerini, iflas yollarını, konkordatoyu ve iptal davalarını düzenler.
Cebrî icra, alacağın niteliğine göre farklı yollarla yürütülür. Mahkeme kararına veya kanunun ilam niteliğinde saydığı bir belgeye dayanan alacaklar ilamlı icra yoluyla takip edilir. Böyle bir belge bulunmayan para alacakları bakımından ilamsız icra yolu izlenir. Çek, bono ve poliçe gibi kambiyo senetlerine bağlı alacaklar için kambiyo senetlerine mahsus haciz yolu öngörülmüştür. Rehinle güvence altına alınmış alacaklarda ise kural olarak önce rehnin paraya çevrilmesi yoluna başvurulur.
Takip işlemleri icra daireleri tarafından yürütülür; bu işlemlere karşı yapılan şikâyetler ile kanunda sayılan uyuşmazlıklar icra mahkemelerinde görülür. İtirazın iptali gibi bazı davalar ise genel mahkemelerde açılır. Uygulamada 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu hükümleri de birlikte değerlendirilir.
Bu Alanda Yürütülen İşler
Büromuzun bu alanda yürüttüğü işlerin başında alacaklı tarafında icra takibi başlatılması ve yürütülmesi gelmektedir. Takip talebinin hazırlanması, ödeme veya icra emrinin tebliği, borçluya ait mal, alacak ve hakların araştırılması, haciz ve muhafaza işlemlerinin yaptırılması ile satış aşamasının takibi bu kapsamdadır.
Borçlu tarafında ise ödeme emrine itiraz edilmesi, takibin durdurulması ve iptali istemleri, icra işlemlerine karşı şikâyet başvuruları ile takibin taliki ve iptaline ilişkin talepler yürütülmektedir. Ayrıca borcun bulunmadığının ya da ödenmiş olduğunun tespiti amacıyla menfi tespit ve istirdat davaları açılmaktadır.
İtiraz üzerine duran takipler bakımından itirazın iptali ve itirazın kaldırılması davaları takip edilmektedir. Haciz işlemlerinde üçüncü kişilerin mülkiyet iddialarına ilişkin istihkak davaları ile taşınır ve taşınmaz ihalelerine karşı ihalenin feshi istemleri de bu başlık altında ele alınmaktadır.
Kira ilişkisinden doğan uyuşmazlıklarda kira alacağının tahsili ve kiralanan taşınmazın ilamsız icra yoluyla tahliyesi işlemleri yürütülmektedir.
Borca batıklık ve ödeme güçlüğü hâllerinde ise iflas yoluyla takip, doğrudan doğruya iflas istemleri ve konkordato süreçlerinde borçlu ya da alacaklı temsili gerçekleştirilmektedir.
Süreç Nasıl İlerler
İlamsız takipte süreç, alacaklının icra dairesine takip talebi vermesiyle başlar. İcra dairesi borçluya ödeme emri gönderir. Borçlu süresi içinde itiraz etmezse takip kesinleşir; itiraz ederse takip kendiliğinden durur. Duran takibin devam edebilmesi için alacaklının itirazın iptali veya itirazın kaldırılması yoluna başvurması gerekir.
İlamlı takipte borçluya icra emri tebliğ edilir. Bu yolda borca itiraz ederek takibi durdurmak mümkün değildir; ancak icranın geri bırakılması koşullarının bulunduğu ileri sürülebilir. Kambiyo senetlerine mahsus takipte ise itiraz icra mahkemesine yapılır ve kural olarak takibi kendiliğinden durdurmaz.
Takip kesinleştikten sonra haciz aşamasına geçilir. Borçlunun taşınır ve taşınmaz malları, banka hesapları, üçüncü kişilerdeki alacakları ve ücreti üzerine haciz uygulanabilir. Hacizden sonra, kanunda öngörülen süre içinde satış talep edilir. Satış, elektronik ortamda açık artırma usulüyle yapılır ve elde edilen bedel alacaklılar arasında paylaştırılır.
İcra takiplerinde arabuluculuğa başvurma zorunluluğu bulunmaz. Buna karşılık itiraz üzerine açılacak itirazın iptali davası ile menfi tespit ve istirdat davalarında, uyuşmazlık ticari nitelikte bir para alacağına ya da dava şartı arabuluculuk kapsamındaki bir ilişkiye dayanıyorsa, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması aranır. Kiralanan taşınmazların İcra ve İflâs Kanunu’ndaki ilamsız icra yoluyla tahliyesine ilişkin işlemler ise bu kapsamın dışındadır.
Sık Karşılaşılan Konular
İtirazın iptali ile itirazın kaldırılması ayrımı. İtirazın kaldırılması, kanunda sayılan belgelere dayanılarak icra mahkemesinde istenir ve dar yetkili bir incelemeye tabidir. İtirazın iptali ise genel mahkemede açılan ve alacağın esasının incelendiği bir davadır.
İcra inkâr tazminatı. İtirazın haksızlığına karar verilmesi hâlinde, koşulları varsa borçlu aleyhine; menfi tespit davasında ise haksız takip yapan alacaklı aleyhine tazminata hükmedilmesi gündeme gelebilir.
Haczedilemeyen mal ve haklar. Kanun, borçlunun ve ailesinin geçimi için zorunlu olan bazı mal ve hakları haciz dışında tutmuştur. Maaş ve ücretlerde haciz oranı bakımından da sınırlama öngörülmüştür.
Üçüncü kişinin mülkiyet iddiası. Haczedilen malın üçüncü kişiye ait olduğu ileri sürülürse, malın kimin elinde bulunduğuna göre değişen istihkak prosedürü uygulanır.
Tasarrufun iptali. Borçlunun alacaklılarından mal kaçırmak amacıyla yaptığı ileri sürülen devir işlemlerine karşı, kanunda sayılan koşullar çerçevesinde iptal davası açılabilir.
Dikkat Edilmesi Gereken Süreler
İlamsız takipte ödeme emrine itiraz süresi, ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gündür. Kambiyo senetlerine mahsus haciz yoluyla takipte bu süre beş gün olarak öngörülmüştür; imzaya itirazın bu süre içinde ve ayrıca açıkça yapılması gerekir. İcra dairesinin işlemlerine karşı şikâyet ise, kural olarak işlemin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine yapılır. Bir hakkın yerine getirilmemesi veya sebepsiz sürüncemede bırakılması hâllerinde şikâyet süreye bağlı değildir.
İtirazın iptali davası, itirazın alacaklıya tebliğ edildiği tarihten itibaren bir yıl içinde açılmalıdır. İtirazın kaldırılması istemi ise itirazın tebliğinden itibaren altı ay içinde icra mahkemesine yapılır. Bu süreler geçtikten sonra alacaklı, aynı takip dosyası üzerinden ilerleyemez; genel hükümlere göre alacak davası açması gerekir.
Haciz isteme hakkı, ödeme emrinin tebliği tarihinden itibaren bir yıl geçmekle düşer; itiraz veya dava nedeniyle takibin durduğu süreler bu hesapta dikkate alınmaz. Haczedilen malların satışının ise haciz tarihinden itibaren bir yıl içinde istenmesi gerekir. Bu süre içinde satış istenmezse haciz düşer.
İhalenin feshi istemi, ihale tarihinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine yapılır. Haczedilen mal üzerinde üçüncü kişinin istihkak iddiası, haczi öğrendiği tarihten itibaren yedi gün içinde bildirilir. Ödeme yapıldıktan sonra borcun bulunmadığının anlaşılması hâlinde açılacak istirdat davası ise ödeme tarihinden itibaren bir yıl içinde açılır. Süreler takip türüne göre değiştiğinden, her dosyada ilgili hükmün ayrıca incelenmesi gerekir.