Genel Çerçeve
Maddi hasarlı trafik kazaları, motorlu araçların işletilmesi sırasında araçlarda ve diğer eşyalarda meydana gelen zararlara ilişkin uyuşmazlıkları kapsar. Bu alanın temel kaynağı 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’dur. Kanun; işletenin hukuki sorumluluğunu, zorunlu mali sorumluluk sigortasını, sigortacıya başvuru usulünü, zamanaşımını ve görevli mahkemeyi düzenler. Uygulamada 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun haksız fiile ilişkin hükümleri, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun sigorta hükümleri ve 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu da birlikte değerlendirilir.
Karayolları Trafik Kanunu, aracın işletilmesinden doğan zararlar bakımından işletene kusurdan bağımsız bir sorumluluk yüklemiştir. İşleten; kendisinin veya eylemlerinden sorumlu olduğu kişilerin kusuru bulunmadığını, araçtaki bir bozukluğun kazayı etkilemediğini ve kazanın mücbir sebepten ya da zarar görenin veya üçüncü kişinin ağır kusurundan ileri geldiğini ispatlayarak sorumluluktan kurtulabilir. Birden çok aracın karıştığı kazalarda araç işletenlerinin zarar görene karşı sorumluluğu, kanunda öngörülen koşullar çerçevesinde birlikte doğabilir.
İşletenlerin bu sorumluluğunun karşılanması amacıyla zorunlu mali sorumluluk sigortası (trafik sigortası) yaptırmaları zorunlu tutulmuştur. Bu sigorta, aracın verdiği zararı poliçe limitleri içinde karşılar; sigortalının kendi aracında oluşan hasarı kapsamaz. Kasko sigortası ise isteğe bağlı bir sigorta olup sigortalının kendi aracındaki hasarı sözleşme koşulları çerçevesinde teminat altına alır.
Bu sayfa yalnızca maddi hasara ilişkindir. Kazada yaralanma veya ölüm meydana gelmişse, bedensel zarara ilişkin talepler farklı hesaplama yöntemlerine, farklı teminat kalemlerine ve ayrı usul kurallarına tabi olduğundan ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Bu Alanda Yürütülen İşler
Büromuzun bu alanda yürüttüğü işlerin başında kusur durumunun ve zararın belirlenmesi gelmektedir. Kaza tespit tutanağı, taraflar arasında düzenlenen tutanak, fotoğraflar, kamera kayıtları ve varsa ceza soruşturması dosyası bu kapsamda incelenir. Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi (SBM) kayıtları üzerinden araçların poliçe bilgileri ve kaza geçmişi araştırılır.
Zarar kalemleri bakımından onarım gideri, araç değer kaybı, çekici ve otopark giderleri, muayene ve ekspertiz masrafları ile koşulları varsa ikame araç bedeli değerlendirilir. Aracın onarımının ekonomik olmadığı hâllerde pert işlemleri ve sovtaj bedeli ayrıca ele alınır.
Sigortacıya yazılı başvuru yapılması, başvurunun sonuçlandırılmaması ya da yetersiz ödeme yapılması hâlinde Sigorta Tahkim Komisyonu’na veya mahkemeye başvurulması bu alanda yürütülen işler arasındadır. Ayrıca sigortacının sigortalıya yönelttiği rücu taleplerine karşı savunma yapılması ve kasko sigortacısının halefiyete dayanan talepleri de bu başlık altında ele alınmaktadır.
Süreç Nasıl İlerler
Süreç, kazanın belgelenmesiyle başlar. Karayolları Trafik Kanunu, yalnızca maddi hasarlı kazalarda tarafların anlaşmaları hâlinde durumu aralarında yazılı olarak tespit ederek olay yerinden ayrılabilmelerine imkân tanır. Taraflar anlaşamazsa ya da kanunda sayılan istisnai hâller varsa trafik zabıtası çağrılır ve kaza tespit tutanağı düzenlenir. Tutanaktaki kusur değerlendirmesi kesin nitelikte değildir; yargılama sırasında bilirkişi incelemesiyle yeniden ele alınabilir.
İkinci aşama sigortacıya başvurudur. Karayolları Trafik Kanunu’nun 97. maddesi uyarınca zarar görenin, dava yoluna gitmeden önce ilgili sigorta kuruluşuna yazılı olarak başvurması gerekir. Sigorta kuruluşunun başvuru tarihinden itibaren en geç on beş gün içinde yazılı cevap vermemesi veya verilen cevabın talebi karşılamaması hâlinde zarar gören dava açabilir ya da tahkime başvurabilir. Bu başvuru dava şartı olarak kabul edilmekte olup, yapılmadan açılan davalar usul yönünden reddedilebilmektedir.
Üçüncü aşamada uyuşmazlığın çözüm yolu seçilir. 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu’nun 30. maddesi çerçevesinde kurulan Sigorta Tahkim Komisyonu’na, sigorta kuruluşu sisteme üye ise başvurulabilir. Tahkimde dosya, gerektiğinde bilirkişi görüşü alınarak sigorta hakemi tarafından incelenir. Aynı madde uyarınca sigorta hakemleri, kendilerine verilen dosyalar hakkında kural olarak dört ay içinde karar vermek zorundadır; bu süre tarafların yazılı muvafakatiyle uzatılabilir. Kanunda belirlenen tutarın altındaki uyuşmazlıklar hakkında verilen kararlar kesindir; bu tutarın üzerindeki kararlara karşı Komisyon nezdinde itiraz yolu öngörülmüştür.
Dava yolu tercih edildiğinde görev ve yetki kuralları belirleyici olur. Sigorta kuruluşuna karşı açılan tazminat davaları, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu bakımından sigorta sözleşmesinden doğan uyuşmazlık niteliğinde olduğundan asliye ticaret mahkemesinde görülür. İşleten, sürücü veya araç malikine karşı haksız fiile dayanılarak açılan davalarda ise kural olarak asliye hukuk mahkemesi görevlidir. Karayolları Trafik Kanunu’nun 110. maddesi uyarınca dava, sigortacının merkez veya şubesinin ya da sigorta sözleşmesini yapan acentenin bulunduğu yer mahkemesinde açılabileceği gibi kazanın meydana geldiği yer mahkemesinde de açılabilir. Genel yetki kuralları da saklıdır.
Sık Karşılaşılan Konular
Araç değer kaybı. Onarımı yapılmış olsa dahi kaza kaydı bulunan aracın ikinci el piyasa değerinde meydana gelen azalmadır. Aracın yaşı, kilometresi, hasarın niteliği ve onarılan bölgeler dikkate alınarak hesaplanır. Değer kaybı, zorunlu mali sorumluluk sigortası teminatı içinde genel şartlarda belirlenen esaslara göre karşılanır.
Onarım gideri ve parça seçimi. Onarımda orijinal parça kullanılıp kullanılamayacağı, aracın yaşı ve genel şartlardaki düzenleme çerçevesinde tartışma konusu olur. Onarım bedelinin aracın rayiç değerini aşması hâlinde zarar, kural olarak rayiç değer ile sovtaj bedeli arasındaki fark üzerinden belirlenir.
İkame araç ve yan giderler. Aracın kullanılamadığı süreye ilişkin ikame araç bedeli ile çekici, otopark ve muayene giderlerinin hangi ölçüde talep edilebileceği, poliçe teminatının kapsamına ve somut olayın koşullarına göre değerlendirilir.
Kasko ile trafik sigortası ayrımı ve rücu. Kendi aracındaki hasarı kasko sigortacısından tahsil eden sigortalının hakları, ödeme ölçüsünde kasko sigortacısına geçer; kasko sigortacısı kusurlu tarafa ve onun trafik sigortacısına başvurabilir. Buna karşılık trafik sigortacısı, alkol, ehliyetsizlik, aracın kaçırılması veya poliçede sayılan diğer hâllerde ödediği tazminat için sigortalıya rücu edebilir.
Faiz ve temerrüt. Karayolları Trafik Kanunu’nun 99. maddesi uyarınca sigortacılar, hak sahibinin zarara ilişkin belgeleri kendilerine ilettiği tarihten itibaren sekiz iş günü içinde zorunlu mali sorumluluk sigortası sınırları içinde kalan miktarı ödemekle yükümlüdür. Sigortacı bakımından temerrüt kural olarak bu sürenin dolmasıyla başlar. İşleten ve sürücü bakımından ise haksız fiil sorumluluğu gereği faiz kural olarak kaza tarihinden itibaren istenebilir.
Dikkat Edilmesi Gereken Süreler
Sigortacıya yazılı başvurudan sonra beklenmesi gereken süre on beş gündür. Bu süre içinde yazılı cevap verilmezse veya verilen cevap talebi karşılamazsa dava ya da tahkim yoluna gidilebilir.
Zamanaşımı bakımından Karayolları Trafik Kanunu’nun 109. maddesi uygulanır. Motorlu araç kazalarından doğan maddi zararların tazminine ilişkin talepler, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yıl ve her hâlde kaza gününden başlayarak on yıl içinde zamanaşımına uğrar. Aynı maddede, kazaya sebep olan fiilin aynı zamanda suç oluşturması ve ceza kanununda bu fiil için daha uzun bir dava zamanaşımı süresi öngörülmesi hâlinde, bu uzun sürenin maddi tazminat talepleri için de geçerli olacağı belirtilmiştir. Zamanaşımının tazminat yükümlüsüne karşı kesilmesi sigortacıya karşı da sonuç doğurur; bunun tersi de aynı maddede düzenlenmiştir.
Kaza sonrasında imzalanan ibra veya uzlaşma belgeleri bakımından da süre sınırı bulunur. Karayolları Trafik Kanunu, tazminat miktarına ilişkin olup yetersiz veya fahiş olduğu açıkça belli olan anlaşmaların yapıldıkları tarihten itibaren iki yıl içinde iptalinin istenebileceğini öngörmüştür.
Sigorta Tahkim Komisyonu’na başvuru için ayrı bir hak düşürücü süre öngörülmemiş olmakla birlikte, başvuru yine yukarıdaki zamanaşımı süreleri içinde yapılmalıdır. Süreler talebin dayanağına ve zararın türüne göre değiştiğinden, her olayda yürürlükteki hükmün ayrıca incelenmesi gerekir.